Mindfulness en gedachten

De neiging bestaat doorgaans om te fixeren op gedachten, waarbij de inhoud (de betekenis die de gedachte met zich meebrengt) van de gedachte overheerst. Daarbij komt dat fixatie op een gedachte de inhoud van de gedachte een meer solide karakter geeft en dit ook nieuwe gedachten kan stimuleren. De inhoud van een gedachte verwijst hierbij meer naar dingen en objecten in plaats van het procesmatige van het gedachteproces. Hetgeen wat de gedachte projecteert, is niet wat/hoe de gedachte is. De manier waarop we met gedachten omgaan kan daardoor niet in overeenstemming zijn met de aard ervan zodat een onevenwichtige manier van zijn kan ontstaan.
Fixatie op de conceptuele inhoud kan ook meer een doener en een doen- of juist niet-willen-doen-benadering met zich meebrengen.
Whenever thoughts arise, just observe them as thoughts, rather than being a subject. What usually happens when we have thoughts is that we are not aware that they are thoughts at all.

"Meditation in action"
(Meditatie in actie) - Chögyam Trungpa
Als we gedachten niet als gedachten herkennen verliezen we onszelf in een gedachtenwereld zonder dat we beseffen dat het gedachten zijn omdat de gedachtenwereld zo werkelijk overkomt.

Alan Wallace heeft het over "obsessive-compulsive delusional disorder" (OCDD), waarbij
gedachten voortdurend opkomen en dwangmatig vastgegrepen worden en als waar en werkelijk worden gezien. Zie het boek: Minding closely, the four applications of mindfulness van B. Alan Wallace en de presentatie van hem op de presentaties-pagina voor meer informatie.

Indien we verstrict raken in een gedachtenwereld kan het herkennen hiervan of het herkennen van fixatie een signaal zijn om meer aandacht te geven aan wat er gebeurt om vandaaruit zonder oordelen en met acceptatie een laten-zijn-in-ervaren te cultiveren.
Hierbij kan het verloren-zijn in de gedachtenwereld of de fixatie op een gedachte het uitgangspunt zijn zodat die ervaring niet onderdrukt of veranderd hoeft te worden.
Op deze manier kan er natuurlijk een meer evenwichtig aanwezig-zijn ontstaan waarbij de aandacht kan zijn bij wat er gebeurt inclusief ervaringen van het ademhalen en gevoel in het algemeen. (zie ook mindfulness en fixatie).
When you practicing zazen, do not try to stop your thinking. Let it stop by itself. If something comes into your mind, let it come in, and let it go out. It will not stay long. When you try to stop your thinking, it means you are bothered by it. Do not be bothered by anything. It appears as if something comes from outside your mind, but actually it is only the waves of your mind, and if you are not bothered by the waves, gradually they will become calmer and calmer.

"Zen Mind, Beginner's Mind, Informal talks on Zen meditation and practice"
(Zen-begin, eindeloos met zen beginnen) - Shunryu Suzuki, een Japanse zenmeester die leefde in vorige eeuw.
Door het verstrict raken in gedachten steeds los te laten kan de geest geleidelijk aan rustiger worden.
Hierbij kan de nadruk ook meer gelegd worden op het laten zijn van aandacht bij een bepaald object, zoals de gewaarwordingen van het ademhalen. De focus is dan op het laten-zijn van de aandacht bij de gewaarwordingen van de in- en uitademing (tenminste voor een deel, zie de opmerking van Chögyam Trungpa op de pagina Mindfulness oefeningen), en mocht de aandacht gevangen raken in gedachten dan kan deze terug gebracht worden naar de gewaarwordingen van het ademhalen, (zie ook mindfulness en concentratie). In het begin kan het lijken dat er meer onrust ontstaat maar dit kan zo lijken omdat we eenvoudig met meer aandacht aanwezig zijn. Aan de andere kant kan het ook zijn dat we op één of andere manier een strijd voeren met gedachten omdat we deze proberen te stoppen of veranderen en dat we om deze reden meer onrustig of gespannen worden.
Indien we fixaties kunnen loslaten en gedachten vrij in aandacht kunnen laten zijn en de aandacht op deze manier ook meer kunnen laten zijn bij de ervaring van het ademhalen, voelen en de stroom van ervaren in het algemeen, kan het denken meer tot rust komen en zijn we beter in staat om te zien hoe de "dingen" zijn. Vanwege dit vermogen wordt vipashyana mogelijk. Vipashyana wordt ook wel inzicht-meditatie genoemd. Indien de geest nog te onrustig is kan de nadruk meer liggen bij oefeningen waardoor de geest rustiger wordt. Deze discipline (zoals het volgen van de adem) wordt shamatha genoemd, wat vrede of stabiliteit betekent. Vipashyana wordt beoefend op basis van shamatha.
(zie ook mindfulness en meditatie)
Naast de bovenstaande manier van werken met gedachten zijn er ook andere, meer subtiele manieren om via mindfulness met gedachten te werken. Hierbij wordt meer direct met gedachten gewerkt. Voor meer informatie hierover wordt verwezen naar onderstaande boeken van Tarthang Tulku:

  • "Hidden mind of freedom" (Verborgen vrijheid)
  • "Openness mind, self-knowledge and inner peace through meditation" (Open bewustzijn)