Mindfulness en zuiver gewaarzijn

Bij mindfulness is het de bedoeling dat er geen scheiding is tussen waarnemer en het geen waargenomen wordt. De Boeddha verwijst hier volgens Thich Nhat Hanh ook naar in de Satipatthana soetra wanneer de Boeddha aangeeft om bijvoorbeeld "the feelings in the feelings" te observeren.
While we are fully aware of and observing deeply an object, the boundary between the subject who observes and the object being observed gradually dissolves, and the subject and object become one. This is the essence of meditation. Only when we penetrate an object and become one with it can we understand. It is not enough to stand outside and observe an object. That is why the sutra reminds us to be aware of the body in the body, the feelings in the feelings, the mind in the mind, and the objects of mind in the objects of mind.

Transformation & Healing, the sutra on the four establishments of mindfulness
(Leven in aandacht, commentaar op het Satipatthana-Soetra) - Thich Nhat Hanh
Ook in de Japanse Zen traditie van Shunryu Suzuki wordt het belangrijk gevonden om niet-dualistisch te zijn.
For Zen students the most important thing is not to be dualistic. Our "original mind" includes everything within itself. It is always rich and sufficient within itself. You should not lose your self-sufficient state of mind. This does not mean a closed mind, but actually an empty mind and a ready mind.

"Zen Mind, Beginner's Mind, Informal talks on Zen meditation and practice"
(Zen-begin, eindeloos met zen beginnen) - Shunryu Suzuki, een Japanse zenmeester die leefde in vorige eeuw.
Alan Wallace geeft aan dat er uiteindelijk een soort oerbewustzijn is dat nogal afwijkt van het normale alle daagse bewustzijn en dat alleen nonduaal via zichzelf gekend kan worden.
Pristine awareness is also known as primordial consciousness (Skt. jñana; Tib. ye shes). It is not individuated or localized but is omnipresent and atemporal. Pristine awareness defies all conceptual classifications, including the notions of existence and nonexistence. Because it does not arise in dependence upon causes and conditions, it is referred to as being originally or primordially pure. The Buddha referred to this ultimate dimension of awareness as "consciousness without characteristics," for it is undetectable by ordinairy perception. It can be nondually known only by itself and not by any other means of observation.

Minding closely, the four applications of mindfulness - B. Alan Wallace
Nonduaal gewaarzijn is vaak niet het startpunt van de mindfulness beoefening, maar de cultivatie en beoefening van mindfulness kan een weg zijn om tot meditatief gewaarzijn te komen waarbij identificaties en dualistische fixaties transparanter of zelfs overstegen zijn. In het laatste geval is er zelfs geen waarnemer en object dat waargenomen wordt (geen subject en object) maar alleen het ervaringsproces en spreekt men ook wel van zuiver bewustzijn of zuiver gewaarzijn (pure awareness).
By developing mindfulness, we can go beyond our usual dualistic ways of thinking. We may have an idea of nonduality, but it is not very helpful in taking us beyond dualism, for even the concept of nonduality separates us from the experience . . .

. . . We remain at this level of comprehension until the time comes when we contact a wider awareness that is not concerned with subject or object, an awareness beyond our cognitive understanding.

Openness mind, self-knowledge and inner peace through meditation
(Open bewustzijn) - Tarthang Tulku
In die zin kan mindfulness beoefening een weg zijn van "gewoon bewustzijn" naar gewaarzijn wat voorbij concepten (woorden/labels/etiketten/hokjes) gaat wat in de Boeddhistische traditie terug te vinden is in o.a. de Prajnaparamita soetras van de Boeddha en de Madhyamaka filosofie van Nagarjuna, en wat ook terug te vinden is in de moderne en niet-religieuze benadering van de Ruimte, Tijd en Kennis visie ontwikkeld door Tarthang Tulku.
Inzicht kan hierbij een cruciale rol spelen. Als je via spontane herkenning de aard van de ervaringen herkent, kan je deze herkennen als niet substantieel zodat het niet langer herkend wordt als een extern object of als een intern object dat werkelijk als een echt uitzichzelf bestaand ding bestaat.
Het gevolg hiervan kan zijn dat hierdoor het grijpen naar of fixeren op de ervaringen ophoudt of oplost, zodat er hierdoor een gewaarzijn kan ontstaan dat, zoals Tarthang Tulku het aangeeft, niet meer bezig is met subject en object.
The crucial point in the practice,
is not to get involved in deliberately projecting or concentrating
upon the state of your present naked mind,
but rather, simply to recognize your nature
in whatever you experience, no matter what it is.
That which sustains this is given the name 'mindfulness'.

The Heart of the Matter - Tsele Natsok Rangdröl, een Tibetaans Boeddhistische meditatie-meester die leefde in de 17e eeuw
Zuiver gewaarzijn hoeft niet zozeer gezien te worden als een religieuze ervaring maar zou gezien kunnen worden als een vorm van psychologische bevrijding.
Deze benadering gebruikt op zich geen religieuze termen: zijn bij, laten zijn, stromen met de stroom van ervaring, aandacht, warmte, geduld, tolerantie etc zijn geen religieuze termen en vereisen geen religieuze uitleg.
Deze benadering kan daarom gezien worden als een seculiere vorm van meditatie en als een persoonlijk pad omdat het hierbij niet zozeer gaat om het uitvoeren van wat anderen vertellen maar om een pad dat zich vanuit zijn opzichzelf ontvouwt.
Op zich is deze benadering ook niet in strijd met het Boeddhisme.
Er wordt gezegd dat de Boeddha zei:

"Geloof mij niet op mijn woord maar kijk in je eigen ervaring of het werkt."

In de Kalama sutra staat een passage waarin de Boeddha ook verwijst naar het afgaan op de eigen ervaring.
Come Kalamas. Do not go upon what has been acquired by repeated hearing; nor upon tradition; nor upon rumor; nor upon what is in a scripture; nor upon surmise; nor upon an axiom; nor upon specious reasoning; nor upon a bias towards a notion that has been pondered over; nor upon another's seeming ability; nor upon the consideration, "The monk is our teacher." Kalamas, when you yourselves know: "These things are good; these things are not blamable; these things are praised by the wise; undertaken and observed, these things lead to benefit and happiness," enter on and abide in them.

Kalama sutra, vertaling Soma Thera zie sectie 15 http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/soma/wheel008.html
zie voor een andere vertaling door Thanissaro Bhikkhu http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/an/an03/an03.065.than.html
Deze benadering sluit religiositeit niet uit, maar vereist het ook niet. Het laat het wel of niet waar zijn van religieuze ideëen zoals karma of reïncarnatie etc. open.
Mochten er op een gegeven moment ervaringen ontstaan die niet zonder religieuze concepten te verklaren zijn, dan zou deze benadering alsnog een meer religieus karakter kunnen krijgen.
Religiositeit is dan een kwaliteit die voortkomt uit zijn zelf, zoals ook spontane herkenning en warmte spontaan vanuit zijn kunnen optreden en is niet iets dat alleen via gedachten, ideëen en eventueel daarbij komende emoties aangehangen wordt.
Dit zou een benadering kunnen zijn die past bij de westerse cultuur omdat in deze cultuur kritisch denken, kritische communicatie en experimenteel wetenschappelijk onderzoek belangrijk zijn.
Het zich baseren op de werkzaamheid in de eigen ervaring en het niet zo maar aannemen van ideëen en denkbeelden als waar zou gezien kunnen worden als het equivalent van experimenteel wetenschappelijk onderzoek, toegepast in het persoonlijke leven.
Mindfulness met deze non-duale kwaliteit kan de basis vormen voor verder onderzoek. Tarthang Tulku suggereert in de Ruimte-Tijd-en-Kennis-visie ook om het onderzoek in deze visie zo te benaderen. Hij schrijft in het boek "Dynamics of Time and Space: Transcending Limits on Knowledge":
If we turn to investigate mind, we have the resources of mind at our disposal. Mind to mind, thought to thought, knowledge to knowledge we can question what arises. Yet if we question according to the usual patterns of inquiry, we are not likely to make much progress. Moving toward 'from' and 'to', toward getting and receiving, toward interactions between subject and object, we will be led to established conclusions and familiar ways of knowing. Mind will appear as an object of knowledge, which means that in a certain sense it will not appear at all.

An alternative methodology is available. When mind is the object of mind, awareness does not have to rely on the structure of subject knowing object. Mind can conduct awareness as awareness conducts mind. The Body of Awareness and Body of Mind can be inseparable.

Mind in partnership with mind can open the senses and consciousness to knowledge directly. Then knowledge can become our teacher and best friend, encouraging us to conduct the truth of the universe and of our own existence in new ways. The possibility offers itself for a knowing that does not follow the old ways, the 'has been taught' way of the predetermined automatic.

Dynamics of Time and Space: Transcending Limits on Knowledge
- Tarthang Tulku
Tarthang Tulku lijkt in bovenstaande quote te suggereren dat de "mind" zichzelf direct onderzoekt. Zodat er hierbij niet zozeer een benadering is waarbij bijvoorbeeld de ademhaling als object gevolgd wordt gescheiden van het subject dat de ademhaling volgt, maar dat er "awareness of awareness" is.
Een mogelijk benadering voor het beoefenen van Ruimte-Tijd-en-Kennis op deze manier zou daarom kunnen zijn om in eerste instantie stabiliteit in "awareness of awareness" te ontwikkelen via het beoefenen van awareness-of-awareness-oefeningen als mindfulness-oefeningen en op basis van de stabiliteit in deze oefeningen, Ruimte-Tijd-en-Kennis te benaderen als een soort van awareness-of-awareness-vipashyana-meditatie of anders gezegd inzichtmeditatie aan de hand van Ruimte-Tijd-en-Kennis op basis van stabiel kunnen verblijven in "awareness of awareness".
Zie het boek: "Minding closely: The Four Applications of Mindfulness" van Alan Wallace voor meer informatie over "awareness of awareness" en ook een aantal awareness-of-awareness-mindfulness-oefeningen.
Met de stabiliteit van mindfulness raakt de geest/mind minder verstrict in denken tijdens zulk onderzoek. Tarthang Tulku gaat hier ook op in de introductie van het boek: "Dynamics of Time and Space: Transcending Limits on Knowledge".
To put this style of inquiry into practice, we must train the mind to operate in a new way. Usually mind is in rapid motion, headed toward a goal. Guided by the model that makes knowledge into a possession, it actively shapes perception and forms thoughts to arrive at reliable information that it can use to plan and act.

When the mind functions in this way, it cannot settle down. Caught up in judgements and distinctions, it is cut off from experience in advance. A single thought or sensation arises as the carrier of knowledge, but before we can develop the knowledge it contains, the next thought or sensation has already arrived. Mind is bound to the surface of experience, and while this perspective leaves it intimitately acquinted with emotionality, discrimination, and judgements, it has no way to go deeper.

Led by the disordered motion of this way of minding, we cannot stabilize our knowing or get clear on what is happening. Although we may feel that we are participating fully in our lives, we have no real contact with the intrinsic awareness that makes the operation of mind available. Knowledge can appear only as "knowledge of" or "knowledge about". An uncontrollable momentum carries us from one moment to the next.

Dynamics of Time and Space: Transcending Limits on Knowledge
- Tarthang Tulku
Er zijn meerdere boeken geschreven over Ruimte-Tijd-en-Kennis en naast dat mindfulness kan helpen bij het doen van de oefeningen die in deze boeken staan, kan mindfulness ook helpen bij het langzaam meditatief lezen van deze boeken, zodat de gedachten die alsgevolg van het lezen opkomen ook weer losgelaten worden. Misschien is het beter om het lezen van deze boeken niet te zien als lezen maar als een meditatie-oefening waarbij ook gelezen wordt omdat hierbij de gebruikelijke manier van lezen en informatieverwerking indien nodig herhaaldelijk losgelaten kan worden.
Uiteindelijk gaat het hierbij niet zozeer om conceptuele kennis die vastgelegd kan worden en waar je wat mee kunt doen maar om aanwezig zijn en van daaruit spontaan herkennen van wat er gebeurt zoals Tsele Natsok Rangdröl in het citaat hierboven ook aangeeft.
Tarthang Tulku geeft ook in onderstaand citaat uit het boek: "Love of knowledge" aan dat hierbij de betekenissen van concepten overstegen worden in directe ervaring en dat concepten hierbij verwijzen naar een meer omvattend/integrerend kennen ("inclusive knowing") -- de intimiteit van intuitief kennen.
Om die verwijzing door concepten te kunnen laten plaatsvinden is het belangrijk om niet verstrict te zijn in denken terwijl er met die concepten gewerkt wordt, want als je verstrict raakt in denken als gevolg van die concepten vormt dat een obstakel voor directe ervaring en intuitief kennen.
The potential for time and space to open to knowledge in a new way suggests that human being could 'embody' such a global knowledge in a 'Body of Knowledge':
an interplay of Space, Time and Knowledge, revealing all three as facets of Being.

To manifest the 'Body of Knowledge' is to go 'beyond' meanings to the texture of all experience. The contents of conceptualization become pointers toward a more inclusive knowing -- the intimacy of the immediate intuitive instant.
Freedom and play replace the structures of care and concern.

The global knowledge of the Body of Knowledge can be considered the greatest gift, available through the 'grace' of the knowledge of knowledge. But this is not a 'grace' that comes from outside.
Knowledge can be transmitted only because it is already active in our being. We are intimately linked to the universal display of knowledge, for the nature of human being is to know.

"Love of knowledge" - Tarthang Tulku
Alan Wallace geeft in zijn boek "Minding closely, the four applications of mindfulness" ook aan dat wanneer de geest voldoende gekalmeerd is maar waarbij onderzoek nog wel mogelijk is, vipashyana meditatie de aard van de geest ervaringsgewijs kan onderzoeken.
hij geeft ook aan dat de combinatie van shamatha en vipashyana een grote innovatie van de Boeddha was.
The Buddha's greatest innovation was to assert that the practice of samadhi -- single pointed concentration with highly refined attention, which enables very subtle states of consciousness that transcend the physical senses and lead to states of equanimity and blis -- only temporarily suspends the mental afflictions (Skt. kleshas). Instead, the Buddha sought lasting freedom.

Minding closely, the four applications of mindfulness - B. Alan Wallace
The Buddha's great innovation was the unification of shamatha and vipashyana. Prior to this discovery, contemplative inquiry into the nature of reality had not been linked with samadhi. The Buddha asserted that the fusion of shamatha with vipashyana is the key to liberation.

Minding closely, the four applications of mindfulness - B. Alan Wallace
De mate van kalmte bij shamatha is groter dan bij mindfulness. Afhankelijk van de traditie die gevolgd wordt kan de mate van kalmte die gecultiveerd wordt meer of minder zijn binnen het Boeddhisme.
Bijvoorbeeld Chögyam Trungpa geeft in het boek: "The Path is the goal, a basic handbook of Buddhist meditation" aan dat in zijn traditie mindfulness gecultiveerd werd maar niet nog diepere toestanden van kalmte (dhyāna in Sanskriet of jhāna in Pali).
Alan Wallace geeft in zijn boek "Minding closely, the four applications of mindfulness" ook aan dat in de Tibetaanse traditie minder met diepe toestanden van concentratie gewerkt wordt en dit heeft er volgens hem mee te maken dat naast Theravada of Hinayana leringen in het Tibetaans Boeddhisme ook gewerkt wordt met Mahayana en Vajrayana leringen.
Voor meer informatie wordt verwezen naar onderstaande boeken:
  • "Transformation & Healing, the sutra on the four establishments of mindfulness"
    (Leven in aandacht, commentaar op het Satipatthana-Soetra) - Thich Nhat Hanh
  • "Minding closely: The Four Applications of Mindfulness" - B. Alan Wallace
  • Wijsheid in emotie, over de mandala van de vijf boeddha's - Han F. de Wit
  • Het open veld van de ervaring, de Boeddha over inzicht, compassie en levensgeluk - Han F. de Wit
  • "Zen Mind, Beginner's Mind, Informal talks on Zen meditation and practice"
    (Zen-begin, eindeloos met zen beginnen) - Shunryu Suzuki
  • "The cycle of day and night, an essential Tibetan text on the practice of contemplation" - Namkhai Norbu
  • "Hidden mind of freedom" (Verborgen vrijheid) - Tarthang Tulku
  • "Openness mind, self-knowledge and inner peace through meditation"
    (Open bewustzijn) - Tarthang Tulku
  • "Gesture of balance, a guide to awareness, self-healing, and meditation"
    (Leven in evenwicht) - Tarthang Tulku
  • "Time, Space and Knowledge, a new vision of reality"
    (Ruimte, Tijd en Kennis, een nieuwe visie op de werkelijkheid) - Tarthang Tulku
  • "Love of knowledge"
    (Liefde voor kennis) - Tarthang Tulku
  • "Knowledge of Time and Space" - Tarthang Tulku
  • "Visions of Knowledge" - Tarthang Tulku
  • "Dynamics of Time and Space" - Tarthang Tulku
  • "Sacred Dimensions of Time and Space" - Tarthang Tulku
  • "The heart of understanding" (Vorm is leegte, leegte is vorm, commentaar op het Prajnaparamita Hartsoetra) - Thich Nhat Hanh
  • "The diamond that cuts through illusion, commentaries on the Prajnaparamita Diamond sutra" - Thich Nhat Hanh
  • "Ceaseless Echoes of the great silence, a commentary on the Heart Sutra" - Khenpo Palden Sherab Rinpoche
  • "The fundamental wisdom of the Middle way, Nagarjuna's Mulamadhyamakakarika" - vertaald door Jay L Garfield
  • Progressive stages of meditation on emptiness - Ven. Khenpo Tsültrim Gyamtso Rinpoche
  • "The sun of wisdom, teachings on the Noble Nagarjuna's Fundamental wisdom of the middle way" (De zon van wijsheid, Commentaar op Nagarjuna's 'Fundamentele wijsheid van de middenweg') - Khenpo Tsültrim Gyamtso
  • "Introduction to the Middle Way, Chandrakirti's Madhyamakavatara with commentary by Jamgön Mipham - Padmakara Translation Group